Miễn phí không tạo thêm gánh nặng cho ngân sách
Đề xuất miễn phí vé xe buýt cần được nhìn nhận như một chính sách kích thích hành vi thay vì chỉ đánh giá dưới góc độ chi phí ngân sách. Việc chính quyền thành phố dự kiến chi khoảng 7.000 tỉ đồng/năm để miễn phí vé xe buýt chắc chắn sẽ tạo áp lực nhất định lên ngân sách. Tuy nhiên, nếu chỉ xem đây là một khoản “chi tiêu” đơn thuần thì sẽ chưa đầy đủ.
Bản chất của chính sách này là một dạng vốn mồi, tức là khoản đầu tư ban đầu để thay đổi thói quen đi lại của người dân, chuyển từ phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng. Khi hành vi đã được định hình, lợi ích mang lại sẽ lớn hơn rất nhiều so với chi phí bỏ ra. Hiệu quả của chính sách không chỉ nằm ở việc giảm chi phí đi lại cho người dân mà còn lan tỏa sang nhiều khía cạnh khác như giảm ùn tắc giao thông, giảm ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng sống của cư dân đô thị.
Ở góc độ tài chính, chính quyền thành phố có thể từng bước bù đắp chi phí thông qua các nguồn thu gián tiếp. Chẳng hạn, khi hệ thống xe buýt phát triển và lượng người sử dụng tăng lên, các hoạt động kinh tế dọc theo tuyến xe buýt cũng sẽ sôi động hơn. Các dịch vụ thương mại, kinh doanh, quảng cáo, khai thác không gian xung quanh trạm dừng… đều có thể tạo ra nguồn thu.
Thêm nữa, chính sách miễn phí không nên kéo dài vô thời hạn. Trong 1-2 năm, việc miễn phí là cần thiết, nhằm tạo cú hích. Nhưng khi người dân đã quen với việc đi xe buýt, chính quyền thành phố có thể thu phí với mức hợp lý, phù hợp với thu nhập của người dân.
Điều quan trọng nhất là phải xác định rõ mục tiêu của chính sách. Miễn phí vé xe buýt là giải pháp tạm thời nhằm tái cấu trúc hành vi giao thông đô thị. Nếu làm tốt, đây sẽ là bước chuyển quan trọng giúp chính quyền thành phố xây dựng được một hệ thống giao thông công cộng hiệu quả, bền vững trong dài hạn.
